В заголовках  В тексте
Чәршәмбе, 19 Октябрь 2011 16:12

Tübäse işelmi kalgan muzey olı kunak kötä

Räsmi bulmagan mäglümatlarga karaganda, Kazandagı G.Tukay ädäbi muzeenda direktor bülmäseneñ tüşäme koelgan. Läkin älege xäbärne muzey direktorı Rämis äfände Aymät kire kaktı.


Iske tatar bistäseneñ XIX gasır tarixi arxitektura häykälläre arasında iñ üzençäleklese Tukay muzee binasıdır. Tışkı yaktan muzey bik matur häm tözek kürenä. Läkin binanıñ tübäsennän su ütkänne, nigez taşlarınıñ gömbäçeklänep betkänen küplär belmi dä torgandır.

Tarixi binaga bügenge köndä kiçekmästän tulı kapital remont yasarga kiräk! Monı Rämis Aymät üze dä yaşermi. Tukay muzee açılganga da 25 el uzıp kitkän. Şuşı vakıt eçendä muzeynıñ tışkı yagın (fasadın) gına tärtipkä kiterergä nasıyp bula. Tieşle däräcädä tulaem tözekländerü öçen 80 mln.lap kiräk bulsa da, Tatarstanda böek Tukay elı uñaennan xökümättän zur tırışlık belän barı tik 6 mln sum gına akça aluga ireşkännär. Bu summaga arxitektura häykäle binasına tulısınça remont eşlären başkarıp bulmavı tözeleş eşennän erak torgan keşegä dä mäglüm.

Läkin muzeyçılar küñellären töşermi, alar üzlärenä olı kunak kilüen kötä.  “Soñgı vakıtta Prezidentnıñ tarixi häykällär belän kızıksınuı arttı. Ul  daimi räveştä elekkege binalar belän tanışıp yöri. Muzeylarga da küz salaçak. Bezneñ binanıñ xälen dä kürsätäse ide”, dip ömetlänä direktor.

- Rämis äfände, Prezident ike aydan birle tarixka säyaxät kılıp yöri. Bistädä uñay üzgäreşlär sizeläme?

- Yuk, älegä üzgäreşlär sizelmi. Läkin bu mäsälägä nıklap totındılar, miña kalsa, näticäse bulır, Prezident üze totıngaç, bulmıy kalmas. Cämägatçelek tä citärlek çañ suktı. Saklanıp kalmagan istälekle urınnar kızganıç, läkin bulgannarın yugaltmıysı ide. Bezneñ respublikada sportka igtibar birelä. Kiläçäktä mädäniyatebez dä yatim itelmäsen, ügisetelmäsen ide. Muzeylarıbızga däülät tarafınnan kübräk igtibar kürsätelsä, bik äybät bulaçak.

- Ä igtibar birelsen öçen şäxsän üzegez nindi eşlär başkarsız?

Bez yaña proektlar, konsepsiyalär eşlibez. Alarnı tormışka aşıru öçen däülät yardäme kiräk. Muzeynıñ ekspozisiyase dä şaktıy iskerde. Anı zaman taläplärenä turı kiterep eşlärgä küptän vakıt.

Eskpozisiyane yanartu öçen dä Tatarstan xökümätennän bilgele ber summa soralgan bulgan. Läkin reekspozisiya öçen barlıgı 4 million sum gına bülep birelgän. Älege akçaga “Tukay äkiyatläre zalı”n torgızırga niyatlägännär.

“Iske tatar bistäseneñ cimerelep yukka çıgıp baruı bezne bik nık borçıy. Monda iñ mähabät bina bulıp Şamil yortı kaldı. Şunı niçek tä kiläçäk buınnar öçen saklap kalası, tözekländeräse ide”, – di Tukay muzee direktorı.

Tarixi beleşmä

Arxitekturası yagınnan küzgä taşlanıp torgan G.Tukay muzee binasın kayçandır “Şamil yortı” dip atagannar. XIX gasırnıñ ikençe yartısında biredä Kazannıñ iñ bay säüdägärlärennän sanalgan Ibrahim Apakovnıñ yortı bula. Danlıklı säüdägär üzeneñ berdänber Bibimäryambanu isemle kızın 1884 elda otstavkadagı general – mayor Möxämmätşäfi Şamilgä- kavkaz xalıklarınıñ milli azatlık köräşe batırı, legendar Şamil-äl-Galineñ ulına kiyaügä birä. Äti-änise ülgännän soñ, kızga bay miras kala häm ul 1903 elda üzläreneñ iske yortları urınına yañasın saldıra. Zamanında Iske tatar bistäsendäge iñ zur häm maturlıgı belän küplärne könläştererlek yort bulgan ul. Tarixi çıganaklardan kürengänçä, Bibimäryambanu belän Möxämmätşäfigä ozak yaşärgä turı kilmi. 1906 elda, ire ülgännän soñ, Bibimäryambanu yortın Väliulla Ibrahimov isemle säüdägärgä satıp, Peterburgka küçep kitä häm şunda töplänä. Ä Möxämmätşäfi belän Bibimäryambanunıñ kızları - Fatıymazöhrä, 1912 elda Peterburgta yugarı belem algan timer yul transportı injenerı Möxämmätgali Daxadaevka (Maxaçkalaga) kiyaügä çıga. Revolyusion xäräkättä katnaşkanı öçen anı kulga alalar häm 1918 elda Port–Petrovskiy şähärendä atıp üterälär. Daxadaev xörmätenä Dagıstandagı älege şähärne 1922 eldan Maxaçkala dip atıy başlıylar.

Änä şundıy tarixi isemnär belän bäyle bulgan Kazan binaların, bigräk tä fänni-tarixi yaktan da kıymmätlelären äle barlıysı da barlıysı, kiñ katlam xalıkka çıgarası, alarga kabat-kabat äylänep kaytası ide bit. Bezneñ ata-babalarıbıznıñ ütkänenä küz salsak, anda gorurlanır säxifälärneñ baytak buluı kürenä. Tarix tuzanına kümmäskä dä, bitaraflık yuşkınına uramaska ide ul yadkarlärne!

 

Mörşidä KIYaMOVA

 

Yazmanı bäyalägez
(0 tavışlar)
Ukılgan 2053 märtäbä Soñgı üzgärtü Пәнҗешәмбе, 20 Октябрь 2011 14:37

1 Fiker

Fiker kaldırırga

Kiräkle mäglümat (*) kertügezgä inanıgız (
HTML-kodlar tıelgan)


Татар-информ яңалыклар

  • БАРЛЫК ХӘБӘРЛӘР
  • ТАТАРСТАН
  • РОССИЯ

Latin imlasına küçerüçe programma avtorı – N.Timerğäliev